Βιβλιοκριτικές Απριλίου

Κριτικές βιβλίων, από το περιοδικό Bookmarks, το εβδομαδιαίο free press για το βιβλίο.

Χάρης Βλαβιανός – Χρήστος Χρυσόπουλος
Το διπλό όνειρο της γραφής
Πατάκης, 2010

Το, δοκιμιακού τύπου, έργο που έγραψαν από κοινού ο (κατά κύριο λόγο ποιητής) Χάρης Βλαβιανός και ο (κατά κύριο λόγο πεζογράφος) Χρήστος Χρυσόπουλος είναι ένα μικρό σε σχήμα και έκταση βιβλίο, που ήδη με την προσεγμένη του αισθητική και το γοητευτικό του εξώφυλλο σε προκαλεί να το πάρεις στα χέρια σου και να το ξεφυλλίσεις. Αρχίζεις να το διαβάζεις διστακτικά, φοβούμενος ότι θα είναι ίσως δυσνόητο, κουραστικό, ανιαρό. Διαπιστώνεις σύντομα ότι όχι μόνο δε βαριέσαι, αλλά ότι πραγματικά απολαμβάνεις την ανάγνωσή του. Η διαίρεσή του σε τριάντα κεφάλαια, καθένα εκ των οποίων χωρίζεται ξανά σε μικρότερες αριθμημένες παραγράφους επιτρέπει να θιγούν με οργανωμένο τρόπο διάφορα ζητήματα περί γραφής και κάνει την πρόσληψή τους από τον αναγνώστη ευκολότερη.
Το βιβλίο θέτει πολλά και διάφορα ερωτήματα γύρω από τη συγγραφή (υπάρχει έμφυτο ταλέντο; είναι η λογοτεχνία προσομοίωση της πραγματικής ζωής; τι ακριβώς είναι στις μέρες μας μια μεταμοντέρνα σύνθεση; πόσο πρωτότυπο μπορεί να είναι ένα βλέμμα; γιατί κάποιος επιχειρεί να γράψει; είναι ο αναγνώστης συνένοχος στο «έγκλημα»;  τι είναι αυτό που καθιστά κάποιον συγγραφέα;) Ο λόγος είναι μονοφωνικός και δε ξεχωρίζεις πότε «μιλάει» ο ποιητής και πότε ο πεζογράφος (αν βέβαια έχεις μελετήσει αρκούντως το έργο του ενός ή του άλλου διακρίνεις – ή νομίζεις ότι διακρίνεις -  συχνά τον τρόπο σκέψης του).
Και, τελικά, σε αφορά αυτό το βιβλίο, αν δε καταγίνεσαι και ο ίδιος επαγγελματικά με τη συγγραφή, αν δεν είσαι κι εσύ πεζογράφος, ποιητής, ή έστω κριτικός λογοτεχνίας; Η απάντηση είναι ναι, από τη στιγμή που είσαι τουλάχιστον αναγνώστης. Διαβάζοντάς το, θα ανακαλύψεις πράγματα που ξέρεις κι άλλα που δε φανταζόσουν ποτέ, θα επανεξετάσεις ενδεχομένως τον τρόπο που προσλαμβάνεις τον γραπτό λόγο και τα κίνητρα που έχεις για να το κάνεις, θα μπεις έστω στη διαδικασία να γίνεις ένας αναγνώστης πιο συνειδητοποιημένος, πιο επαρκής, μια και στην «τέχνη χρειάζεται ειλικρίνεια, όχι αληθοφάνεια» (Κ.Μάλεβιτς).
Το βιβλίο φυσικά δε δίνει απαντήσεις, θέτει μονάχα ερωτήματα και προσφέρει τροφή για σκέψη (και έναυσμα για περαιτέρω μελέτη, για όποιον τυχόν ενδιαφέρεται). Κάτι που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνει ούτως ή άλλως  η «υψηλή τέχνη».
«Λίγο πριν πεθάνει, η Γερτρούδη Στάιν κοίταξε τους φίλους που έκλαιγαν γοερά γύρω από το κρεβάτι της και είπε – Λοιπόν, ποια είναι η απάντηση;
Και βλέποντας ότι όλοι σώπαιναν, πρόσθεσε – Καλά, τότε ποια είναι η ερώτηση;»

Μαρία Τσουκανά

Ένα χαμόγελο στο σκοτάδι λέγεται το συγγραφικό ντεμπούτο του Δημήτρη Στρεμμένου από την Πάτρα και πρόκειται για ένα μικρό λογοτεχνικό χαμόγελο αισιοδοξίας. Δέκα διηγήματα στο σκοτάδι για το σκοτάδι που δεν περιμένουν ένα happy end για να λυτρωθούν, παρά μόνο τη μυρωδιά και το άγγιγμα του θανάτου.
Πολύ καλή και πλήρης δουλειά δοσμένη με ιστορική και γεωγραφική ακρίβεια (σαν να έχει υπάρξει εκτενής ιστορική μελέτη) σε έναν τομέα που δεν «τραβάει» τους Έλληνες λογοτέχνες τόσο πολύ. Ένα νόθο τέκνο του Έντγκαρ Άλαν Πόε ίσως ετοιμάζεται να ανατείλει με αφορμή αυτό το συγγραφικό ντεμπούτο. Ίσως λίγο παραπάνω από όσο θα έπρεπε -τουλάχιστον σύμφωνα με τα δικά μου κριτήρια- πομπώδης γλώσσα, η οποία δεν «δένει» τόσο με το ύφος και το χαρακτήρα του βιβλίου, που σίγουρα θα απολαύσουν οι λάτρεις του είδους.

Δημήτρης Γκιούλος

Andrew Nicoll
Ο Καλός Δήμαρχος
Μτφ. Φωτεινή Πίπη
Διόπτρα, 2009

Με τον Καλό Δήμαρχο ο Nicoll συστήνεται στο αναγνωστικό κοινό δημιουργώντας προσδοκίες για τα επόμενα βήματά του. Πρόκειται για μια καλογραμμένη ιστορία που το κύριο θέλγητρό της δεν είναι η πλοκή, αλλά ο τρόπος με τον οποίο χτίζεται η αφήγηση. Με βασικό πυρήνα μια ερωτική ιστορία ο συγγραφέας κατορθώνει να χτίσει ένα συναρπαστικό μυθιστορηματικό σύμπαν. Κρατάει το ενδιαφέρον αμείωτο στις εκτενείς περιγραφές του, προκαλεί το γύρισμα μιας ακόμη σελίδας και αδιαμφισβήτητα εμπλέκει συναισθηματικά τον αναγνώστη. Φτιάχνει ένα μυθιστόρημα γλυκό και όχι γλυκερό, το οποίο αποπνέει ευαισθησία και ιδιαίτερο χιούμορ. Εξαιρετικό εύρημα αποτελεί η επιλογή του παντογνώστη αφηγητή, που δεν είναι άλλος από το άγαλμα της πολιούχου αγίας της πόλης όπου διαδραματίζεται η ιστορία.  Η Αγία Βαλπουρνία, όπως ονομάζεται, ανήκει στους ήρωες βιβλίων που δεν ξεχνάει κανείς εύκολα και συχνά κλέβει τη δόξα του ζευγαριού των πρωταγωνιστών. Ο Καλός Δήμαρχος είναι ένα γοητευτικό παραμύθι για την αγάπη , αλλά πολύ περισσότερο ένα μυθιστόρημα για την αφήγηση.

Στέλλα Πεκιαρίδη

Σκοτ Γουέστερφελντ
Uglies
Μτφ: Καίτη Οικονόμου
Μεταίχμιο, 2009

Είμαι στον δρόμο, τον βλέπω, χριστέ μου είναι κούκλος, μπαίνει σε ένα βιβλιοπωλείο, τον ακολουθώ, πάει στον τομέα της ελληνικής λογοτεχνίας, έτσι μου είσαι; θα πάω και εγώ στις καινούργιες εκδόσεις. Τέλεια, από εδώ μπορώ να τον παρακολουθώ άνετα και να κάνω ότι χαζεύω και κανένα βιβλίο. Το παίζω σοφιστικέ και μου πάει. Το μάτι μου πέφτει στο «Uglies», μια όμορφη κοπέλα για εξώφυλλο, παράξενος  αγγλικός τίτλος σε ελληνική έκδοση• αρχίζω να το ξεφυλλίζω. Χμ είναι νόστιμο. Ιπτάμενα οχήματα, κρατικός έλεγχος και μυστικοί πράκτορες με υπεράνθρωπες δυνάμεις, ανάγνωση ταυτότητας μέσω του οφθαλμού, έξυπνα σπίτια που μιλάνε αν τα ρωτήσεις. Ψώνιο! Και μέσα σε όλα αυτά μία κοινωνία που χωρίζει τους πολίτες της σε ωραίους και άσχημους με μία υποχρεωτική αισθητική -και όχι μόνο- επέμβαση που υποβάλλονται όλοι στα δεκαέξι τους εκτός από ορισμένους που αντιδρούν, δεν θέλουν να την κάνουν και για να την αποφύγουν το σκάνε. Θα έχουν τους λόγους τους. Σταματάω το ξεφύλλισμα, σηκώνω το βλέμμα, ο λόγος που με έβαλε στο βιβλιοπωλείο έχει μάλλον από ώρα γίνει καπνός και εγώ πάω ολοταχώς προς το ταμείο. Τουλάχιστον δεν θα γυρίσω μόνη μου στο σπίτι. Και πολύ καλά έκανα. Εκτός από μία πλοκή που σε έχει συνεχώς σε αναμμένα κάρβουνα και ένα καλοστημένο ιδιαίτερα πειστικό μέλλον ο κύριος Σκοτ δεν χάνει την ευκαιρία να θέσει τις απόψεις του για την ανθρώπινη ομορφιά, πως επηρεάζει και ορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις, κερνώντας μας που και που σφηνάκια σύγχρονων προβληματισμών για το μέλλον. Αλλά στο τέλος μας τα χαλάει. Η ιστορία δεν τελειώνει και συνεχίζεται στο δεύτερο επεισόδιο, συγνώμη βιβλίο ήθελα να γράψω, το οποίο τιτλοφορείται «Pretties» (οι άλλοι, καταλαβαίνεις…) και κυκλοφορεί την επόμενη εβδομάδα. Εντάξει μας χωρίζουν μόλις λίγες μέρες, αλλά ακόμα και αυτό το άτιμο το ‘lost’ το κατεβάζω και το βλέπω όλο μαζί σε ένα σαββατοκύριακο. Θα με φάει η αγωνία.

Δέσποινα Παναγιωτοπούλου

Συνεχίζω τον κύκλο των κριτικών με έναν συγγραφέα, που πιστεύω θα κινήσει την περιέργεια σας. Ορισμένους ίσως τους ξενίσει η επιλογή, αλλά στα στενεμένα όρια της νεοελληνικής πεζογραφίας δεν νομίζω ότι υπάρχει χώρος για προκαταλήψεις. Θα μιλήσω για τον Νίκο Μουρατίδη- ναι, τον γνωστό από τους τηλεοπτικούς δέκτες. Όχι γιατί είναι αναγνωρίσιμη περσόνα, αλλά γιατί διάβασα το τελευταίο βιβλίο του και μου άρεσε. Γράφει καλά δηλαδή; Ναι. Και εκτός από αυτό βοηθάει και άλλους να εκδώσουν τα έργα τους, στο νεοσύστατο εκδοτικό του οίκο, το «Τετράγωνο».
Στα γενικά, ο Νίκος Μουρατίδης γεννήθηκε στη Νίκαια του Πειραιά, σπούδασε κινηματογράφο, αλλά ασχολήθηκε με τη μουσική. Έχει γράψει σενάρια για τηλεοπτικές σειρές, το μυθιστόρημα «Αθήνα-Θεσσαλονίκη», δύο παιδικά με ήρωα το μικρό Αλκιβιάδη (εκδ. Καστανιώτη) και τη συλλογή διηγημάτων «Εγώ ήμουν αντράκι».
Τη «Βραχονησίδα» τη διάβασα σε τρεις μέρες. Είναι ένα αξιόλογο κοινωνικό μυθιστόρημα, στο οποίο θα απέδιδα το χαρακτηρισμό «literature for the masses», χωρίς να κρύβω ίχνος ειρωνείας σ’ αυτή την πρόταση. Χαρακτηρίζεται από στρωτή, λιτή αφήγηση και μία ιστορία που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη απ’ την αρχή ως το τέλος. Παράλληλα ο συγγραφέας επιχειρεί να μοιραστεί προσωπικούς προβληματισμούς πάνω στο σύγχρονο τρόπο ζωής.
Δύο στενά συνδεδεμένες οικογένειες ταλανίζονται από εύρος προβλημάτων, σαν όλα αυτά που αντιμετωπίζουμε (ή κινδυνεύουμε να αντιμετωπίσουμε) καθημερινά. Οικονομικά, μόλυνση, υποβάθμιση ζωής, έλλειψη παιδείας, ναρκωτικά, κατάπτωση ιδεολογιών, οτιδήποτε. Η λίστα θα μπορούσε να συνεχίζεται μέχρι το τέλος της σελίδας. Απέναντι σε αυτό τον ορυμαγδό, ο Μανόλης, ένας καλοκάγαθος αστός, θέτει σε εφαρμογή ένα σιωπηλό σχέδιο «σωτηρίας». Ονειρεύεται όχι απλώς να εγκαταλείψει την πόλη-κτήνος, αλλά να μετακομίσουν οι δύο οικογένειες σε ένα απομονωμένο νησάκι στα βορειοανατολικά παράλια της Λέσβου. Η «Βραχονησίδα» είναι μια καταγραφή της αστικής απόγνωσης.
Οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι απόλυτα ευδιάκριτοι και σκιαγραφημένοι ορθά μέσω των συχνών αναδρομών στο παρελθόν τους. Τα κίνητρά τους σαγηνευμένα από μια Ουτοπία και ταυτόχρονα ορθολογιστικά. Βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την εναλλαγή μεταξύ τριτοπρόσωπης και πρωτοπρόσωπης αφήγησης και μου άρεσε η αμεσότητα που απέπνεε το κείμενο. Κλείνοντας το βιβλίο έμεινα με την αίσθηση ότι δεν θα πρόσθετα ούτε μία τελεία στο κείμενο.
Ομολογώ ότι αφορμή για την κριτική ήταν το εικονοκλαστικό απόσπασμα που θα διαβάσετε παρακάτω, αλλά αιτία ήταν η «Βραχονησίδα» ως έργο συνολικά.
«Η τηλεόραση ποτέ δεν ήταν το φόρτε μου και σπανίως βλέπω κάτι. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, που είχαν ξεφτιλιστεί και τα θέματα και οι εκπομπές, δεν θέλω να δω τίποτα πια. Είχα καταλήξει ότι τελικά όλοι αυτοί που δουλεύουν στην τηλεόραση ζουν τόσο πολύ μέσα στα σκουπίδια, που δεν τα μυρίζουν πια. Δεν τους ενοχλεί η δυσοσμία. Ούτε την Άννα την ενδιέφερε ποτέ η τηλεόραση, ευτυχώς. Υποστηρίζει μάλιστα ότι η τηλεόραση σε μεγάλο ποσοστό παράγει και προωθεί, με επικίνδυνες συνέπειες, μια νέα μορφή υποκουλτούρας.»

Γιάννης Πλιώτας

Βιβλία