Βιβλιοκριτικές Ιανουαρίου 2010

Το εβδομαδιαίο free press για το βιβλίο Bookmarks παρουσιάζει και προτείνει τέσσερεις νέες κυκλοφορίες. Για περισσότερες παρουσιάσεις και άρθρα σχετικά με το βιβλίο, αναζητήστε το περιοδικό Bookmarks ή επισκεφθείτε την ηλεκτρονική σελίδα www.e-bookmarks.gr.

Κείμενα μικράς πνοής

Πρόδρομος Χ. Μάρκογλου (Κέδρος, 2009)

Μικρές  σκέψεις, που κρατάνε λιγότερο ίσως από μια τζούρα τσιγάρου – πολλές φορές χρειάζεσαι μια ζωή για να βρεις τις λέξεις να τις ελευθερώσεις, να τους δώσεις μια μορφή. Μικρές κραυγές, που φέρουν πάνω τους τα σημάδια της πάλης με την ποίηση, τον έρωτα, το θάνατο, το σκοτάδι : «Ξεφουσκώνει ο ουρανός/πέφτει πάνω μας/πλαστική σακούλα». Οι στίχοι του πρώτου μέρους του βιβλίου (Η φρεναπάτη του ποιητή-μικρά ποιήματα) ηχούν μέσα μου μελωδικά, νιώθω όμως ότι κάτι λείπει για να ολοκληρώσω τις ανάσες που εκπνέω.

Αυτό  που λείπει το βρίσκω στο δεύτερο  μέρος (Κείμενα μικράς πνοής-μικρά πεζά), όπου κάθε ιστορία αποτελεί από μόνη της μια ολότητα κι όλες μαζί ζωγραφίζουν το μικρό σύμπαν του συγγραφέα, ιδωμένο μέσα από ασπρόμαυρες εικόνες που στριφογυρνούν στη μνήμη του και συνάμα μέσα από την αντανάκλαση ξένων ειδώλων. Πάντοτε πίστευα ότι η τέχνη, όταν πραγματικά σε αγγίζει, σε κάνει να θέλεις να αναζητήσεις έναν τρόπο να αφηγηθείς τον μικρόκοσμο σου, να ξορκίσεις τα δικά σου φαντάσματα. Αν αυτό λοιπόν είναι το ζητούμενο της τέχνης, τότε ο Μάρκογλου πετυχαίνει πολλά περισσότερα από το να μας δώσει μικρά ερεθίσματα για σκέψη.

Ευαγγελία Σολωμού

Ο Αγνοούμενος

Άρτεμις Στασινοπούλου-Φρύζη (Κ. Μ. Ζαχαράκης, 2009)

Ο «Αγνοούμενος» της φιλολόγου Άρτεμις Στασινοπούλου-Φρυζή  είναι ένα έργο για τα γεγονότα της Κύπρου το 1974. Ανήκει στο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας που σταδιακά ανακαλύπτει τη συγκεκριμένη θλιβερή περίοδο της ιστορίας μας- θυμίζω το «Κόκκινο στην Πράσινη γραμμή» του Βασίλη Γκουρογιάννη, που ακούστηκε πολύ τη χρονιά που πέρασε.

Ο «Αγνοούμενος» πάντως δύσκολα θα χαρακτηριζόταν αμιγώς μυθιστόρημα, θα έλεγα ότι τα στοιχεία μυθοπλασίας σε μεγάλο βαθμό απουσιάζουν. Είναι περισσότερο ένα δοκίμιο και ένας στοχασμός της συγγραφέως πάνω στην ατελή ανθρώπινη φύση. Κεντρικός χαρακτήρας είναι ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, ένας νέος που φτάνει στην Κύπρο την ημέρα της εισβολής του Αττίλα. Ο Ευαγόρας αιχμαλωτίζεται κατά τη διάρκεια του πολέμου και τελικά καταφέρνει να γλιτώσει με ψεύτικη ταυτότητα. Σημειώνω ότι ο ήρωας φέρει το όνομα του δεκαοχτάχρονου μαχητή της ΕΟΚΑ που το 1957 εκτελέστηκε από τους Άγγλους. Κομβική ιδέα του βιβλίου και επαναλαμβανόμενο μοτίβο είναι η «Εσχάτη», που συμβολίζει πολλά: από την εσχάτη των ποινών, μέχρι την εσχάτη προδοσία και την εσχάτη του κόσμου.

Ο «Αγνοούμενος» δεν είναι ένα εύκολο βιβλίο. Ο έντονα ποιητικός λόγος του, σε συνδυασμό με τις πολυεπίπεδες, αφηρημένες περιγραφές και τους περίτεχνους συμβολισμούς που χρησιμοποιεί η Στασινοπούλου, θα αποθαρρύνουν οποιονδήποτε αναζητά να διαβάζει κάτι ανάλαφρο πριν κοιμηθεί. Για όποιον η φιλοσοφία είναι το στοιχείο του όμως, θ’ ανακαλύψει στις σελίδες του μικρούς θησαυρούς.

Γιάννης Πλιώτας

Angie ή το δωδεκάμετρο ενός μπλουζ

David McNeil (Μτφ.: Αλίκη Πιστεύου) (Πάπυρος, 2009)

Ένα ταξίδι στις αρχές της δεκαετίας του ’60 μέσα από τα μάτια ενός άνεργου μουσικού της κάντρι που εγκαταλείπει το Παρίσι αποφασίζοντας να αναζητήσει την τύχη του και καταλήγει μέσω μιας αναπάντεχης συγκυρίας να γίνει road manager του διάσημου μπλουζίστα Μέμφις Σλιμ. Πρόσωπο που δρα καταλυτικά σε όλη την αφήγηση, η Άντζι, το πανέμορφο κορίτσι για χάρη  του οποίου ο αφηγητής οργώνει τη βορειοδυτική Ευρώπη, ένα κορίτσι  από αυτά που εμπνέουν μουσικούς να γράψουν τραγούδια.

Ο συγγραφέας, μουσικός και ο ίδιος, πετυχαίνει να ανασυστήσει με ιδιαίτερη ζωντάνια και χιουμοριστική διάθεση την ατμόσφαιρα της εποχής δημιουργώντας ένα γοητευτικό μυθοπλαστικό περιβάλλον με τζαζ, μπλουζ και ροκ μελωδίες, οδηγώντας τον αναγνώστη να βυθιστεί στην  καθημερινότητα της μουσικής περιοδείας, των ζωντανών εμφανίσεων, των ναρκωτικών, των πάρτι και της ελευθεριότητας του ’60. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι ο αφηγηματικός ιστός υφαίνεται με πρώτη ύλη πραγματικά πρόσωπα καθώς και γνωστά περιστατικά από την ιστορία της μουσικής και της τέχνης γενικότερα. Γουίλι Ντίξον, Τζον Λι Χούκερ, Μάριαν Φέιθφουλ, Τομ Τζόουνς, Γιόκο Όνο, Φράνσις Μπέικον είναι ορισμένα μόνο από τα ονόματα που βρίσκει κανείς στις σελίδες του βιβλίου όπου οι Μπιτλς είναι ακόμη κάποιοι νεαροί από το Λίβερπουλ και η παρέα του Μικ Τζάγκερ όλοι τους συμπαθητικά παιδιά εκτός από έναν τύπο ονόματι Μπράιαν. Στιγμιότυπα όπως έχουν περιγραφεί από την ειδησεογραφία της εποχής -όπως ένα ολόκληρο κεφάλαιο αφιερωμένο στις συμπλοκές του Μπράιτον ανάμεσα σε μοντς και ρόκερς- ή στοιχεία δισκογραφίας συμβάλλουν ώστε  το αφήγημα να προσλάβει ταυτόχρονα τεκμηριωτικό χαρακτήρα.

Το βιβλίο του McNeil συγκαταλέγεται στα αναγνώσματα που απευθύνονται σε μουσικόφιλους και ο βαθμός εξοικείωσης του κάθε αναγνώστη με τις μουσικές υποκουλτούρες της εποχής είναι που θα καθορίσει σημαντικά το βαθμό εμπλοκής του στην περιπέτεια της αφήγησης και την ανακάλυψη των σχέσεων διακειμενικότητας με τραγούδια, συγκροτήματα και ταινίες. Στο σημείο αυτό –και ενδεχομένως λόγω προσωπικής επαγγελματικής διαστροφής- θα ήθελα να επισημάνω ότι η επιμέλεια ενός βιβλίου σχετικής θεματολογίας επιβάλλεται να είναι προσεγμένη όσον αφορά την απόδοση της μουσικής ορολογίας και τη σαφή επιλογή ποιων στοιχείων θα μεταγραφούν στα ελληνικά ή όχι. Από τη μια πλευρά, ο όρος rocker πρέπει να αποδοθεί διαφορετικά κάθε φορά, ανάλογα με τα συμφραζόμενα στα οποία εντάσσεται, δεδομένου ότι σε ορισμένα σημεία πρόκειται για ιδιαίτερη «φυλή» της μουσικής κοινότητας εκείνης της εποχής και όχι για τον οπαδό της ευρέως αποκαλούμενης ροκ μουσικής, κοινώς ροκά. Από την άλλη πλευρά, συναντάμε πολλές επεξηγηματικές σημειώσεις, μεταξύ άλλων και αποδόσεις στίχων τραγουδιών, ωστόσο ολόκληρες στιχομυθίες στα αγγλικά παραμένουν αμετάφραστες. Με λίγη περισσότερη προσοχή τέτοιου είδους βιβλία μπορούν να γίνουν λιγότερο ερμητικά για τους αναγνώστες.

Στέλλα Πεκιαρίδη

Το θεώρημα του Αλμοδόβαρ

Αντόνι Κάζας Ρος (Μτφ.: Σοφία Διονυσοπούλου) (Ελληνικά Γράμματα, 2009)

Στον Αντόνι αρέσουν οι αυτοβιογραφίες. Δηλώνει πως δεν του έχει ξεφύγει κανένα κείμενο του είδους και πως αποτελούν σημαντικό κομμάτι της βιβλιοθήκης του. Ξεκινά λοιπόν, δεκαπέντε χρόνια μετά από ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα που του κόστισε την φρικτή παραμόρφωση του προσώπου του, να γράψει τη δική του.

Ο ήρωας δεν είναι άλλος από τον ίδιο το Αντόνι Κάζας Ρος. Τα δύο πρόσωπα ταυτίζονται. Πρόκειται για μία ιδιόμορφη αυτοβιογραφία όπου ο μύθος και η πραγματικότητα μπερδεύονται και αλληλοσυμπληρώνονται με τέτοια μαεστρία που μετά από λίγες σελίδες παρατάς την μάταιη προσπάθεια να διακρίνεις τι είναι αληθινό και τι όχι και απλά απολαμβάνεις την αφήγηση. Αυτό είναι και το ζητούμενο άλλωστε.

Το «Θεώρημα του Αλμοδόβαρ» είναι το πρώτο βιβλίο του Αντόνι Κάζας Ρος και ξεχειλίζει από υπέροχες σκέψεις, βαθιά ανθρώπινους προβληματισμούς, στοχασμούς που κρύβουν πόνο και σοφία. Με γλώσσα ώριμη, ειλικρινή χωρίς περιστροφές και ιδιαίτερα περιεκτική δημιουργεί ένα άμετρο ποίημα που σε παρασέρνει σε μία εκ βαθέων κατάθεση ψυχής του ήρωα, του συγγραφέα, του καθένα που θα πιάσει στα χέρια του αυτό το βιβλίο. Και τα καταφέρνει όλα αυτά μέσα σε μόλις διακόσιες σελίδες.

Ο Κάζας Ρος έχει πάρει φόρα, δηλώνει πώς δεν θα σταματήσει εδώ, χαρακτηρίζει το βιβλίο αυτό σαν πρελούδιο της επερχόμενης δουλειάς του ‘Τα χρονικά της τελευταίας επανάστασης’. Οπότε και εμείς δεν έχουμε παρά να περιμένουμε ελπίζοντας σε μία αντάξια συνέχεια.

Δέσποινα Παναγιωτοπούλου

Βιβλία